Heimlich Manevrası ile Boğulmanın Önlenmesi

Heimlich Manevrası ile Boğulmanın Önlenmesi

Yabancı bir cismin soluk borusunu tıkaması, birkaç dakika içinde hayati tehlikeye yol açabilen acil bir durumdur. Özellikle yemek yerken meydana gelen bu tür tıkanmalarda doğru ve hızlı müdahale, kişinin yaşamını kurtarabilir. Halk arasında “Heimlich manevrası” olarak bilinen karın itişleri, bilinci açık yetişkinlerde ve çocuklarda ciddi hava yolu tıkanıklığını gidermek için kullanılan temel ilk yardım uygulamalarından biridir.

Ancak Heimlich manevrası her durumda uygulanmaz. Kişinin öksürüp öksüremediği, konuşup konuşamadığı, nefes alıp alamadığı, yaşı ve hamilelik durumu değerlendirilmelidir. Yanlış uygulama yaralanmaya neden olabileceği için mümkün olan en kısa sürede 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalı ve sağlık ekiplerinin yönlendirmeleri takip edilmelidir.

Heimlich Manevrası Nedir?

Heimlich manevrası, kişinin karnına uygulanan hızlı ve kontrollü itişlerle akciğerlerdeki havanın basıncını artırarak soluk borusunu tıkayan yabancı cismin dışarı çıkarılmasını amaçlar. Güncel ilk yardım yaklaşımında bu uygulama çoğunlukla karın itişleri olarak adlandırılır.

Karın itişleri, yalnızca kişinin ciddi hava yolu tıkanıklığı yaşadığı durumlarda uygulanmalıdır. Kişi güçlü şekilde öksürebiliyor, konuşabiliyor veya nefes alabiliyorsa genellikle müdahale etmek yerine öksürmeye teşvik edilmesi ve yakından izlenmesi gerekir.

Hava Yolu Tıkanıklığının Belirtileri

Hava yolu tıkanıklığı kısmi veya tam olabilir. Müdahale yöntemini belirlemek için belirtileri ayırt etmek önemlidir.

Yetişkinde Heimlich Manevrası Nasıl Yapılır?

Aşağıdaki uygulama, bilinci açık ancak ciddi şekilde boğulan yetişkin veya bir yaşından büyük çocuk için genel ilk yardım yaklaşımını açıklar:

• Yardım isteyin: Çevrenizden 112’yi aramasını isteyin. Yalnızsanız mümkün olan en kısa sürede acil yardım çağırın.
• Durumu değerlendirin: Kişiye “Boğuluyor musunuz?” diye sorun. Konuşamıyor, nefes alamıyor veya etkili biçimde öksüremiyorsa ciddi tıkanıklık düşünülür.
• Sırtına beş kez vurun: Kişinin yanına ve biraz arkasına geçin. Bir elinizle göğsünü destekleyin, diğer elinizin topuğuyla kürek kemikleri arasına beş kez güçlü ancak kontrollü sırt vuruşu yapın.
• Karın itişlerini uygulayın: Kişinin arkasına geçin ve kollarınızı belinin etrafına sarın. Bir elinizi yumruk yaparak göbek deliğinin hemen üstüne, göğüs kemiğinin altına yerleştirin. Diğer elinizle yumruğu kavrayın.
• İçe ve yukarı doğru itin: Yumruğu hızlı bir hareketle içeri ve yukarı doğru çekin. Her itişten sonra yabancı cismin çıkıp çıkmadığını kontrol edin.
• Döngüyü tekrarlayın: Beş sırt vuruşu ve beş karın itişini, kişi nefes alana veya bilincini kaybedene kadar dönüşümlü olarak uygulayın.

Karın itişleri sırasında göğüs kafesine veya kaburgalara doğrudan baskı uygulamayın. Göbek deliğinin altına, göğüs kemiğinin üzerine ya da boyun bölgesine itiş yapmak yaralanma riskini artırabilir.

Hamilelerde ve Obez Kişilerde Heimlich Manevrası

Hamileliğin ileri dönemlerinde veya karın bölgesine erişimin zor olduğu kişilerde karın itişleri uygulanmamalıdır. Bu durumda göğüs itişleri tercih edilir.

• Kişinin arkasına geçin ve kollarınızı koltuk altlarının altından göğüs çevresine yerleştirin.
• Yumruğunuzu göğüs kemiğinin orta bölümüne, göğüslerin arasına yerleştirin.
• Diğer elinizle yumruğunuzu kavrayarak içeri doğru hızlı göğüs itişleri uygulayın.
• Beş sırt vuruşu ve beş göğüs itişini dönüşümlü olarak sürdürün.

Hamile bir kişide veya ciddi obezitesi bulunan bir kişide müdahale konusunda tereddüt yaşıyorsanız 112’nin telefondaki yönlendirmelerini izleyin. Uygulama sonrasında kişi iyi görünse bile sağlık değerlendirmesi gerekebilir.

Bebeklerde Boğulma Durumunda Ne Yapılmalı?

Bir yaşından küçük bebeklerde Heimlich manevrası ve karın itişleri uygulanmaz. Bebeklerin karın ve göğüs yapısı farklı olduğundan yanlış müdahale ciddi yaralanmalara yol açabilir.

• 112’yi arayın veya bir kişinin aramasını sağlayın.
• Bebeği yüzüstü olacak şekilde ön kolunuzun üzerine yatırın. Başını gövdesinden daha aşağıda ve sabit tutun.
• Kürek kemikleri arasına elinizin topuğuyla beş kez kontrollü sırt vuruşu yapın.
• Cisim çıkmazsa bebeği dikkatlice sırtüstü çevirin ve göğüs kemiğinin alt yarısına iki parmakla beş kez göğüs itişi uygulayın.
• Beş sırt vuruşu ve beş göğüs itişini, cisim çıkana veya bebek bilinçsiz hâle gelene kadar tekrarlayın.

Bebeği sarsmayın, ağzına körlemesine parmak sokmayın ve cismi daha derine itebilecek hareketlerden kaçının. Yalnızca ağız içinde açıkça görülen cismi dikkatlice alın.

Kişi Bilincini Kaybederse Ne Yapılmalı?

Boğulan kişi bilincini kaybederse onu güvenli ve sert bir zemine yatırın. 112’nin aranmasını sağlayın ve normal nefes alıp almadığını kontrol edin. Normal nefes almıyorsa veya yalnızca düzensiz, iç çekme tarzı soluklar varsa temel yaşam desteğine başlayın.

• Göğsün ortasına, dakikada yaklaşık 100–120 bası olacak şekilde göğüs kompresyonları uygulayın.
• Eğitimli değilseniz yalnızca göğüs basısı yapmanız tercih edilebilir.
• Ağız içinde görünen yabancı cismi çıkarın; körlemesine parmakla arama yapmayın.
• Varsa otomatik eksternal defibrilatörün sesli talimatlarını izleyin.

Kişi yeniden nefes almaya başlasa bile acil sağlık ekipleri gelene kadar gözetim altında tutulmalıdır. Tıkanıklık sonrasında kaburga veya iç organ yaralanmaları meydana gelebileceği için tıbbi değerlendirme önemlidir.

Heimlich Manevrası Sonrasında Doktora Gidilmeli mi?

Karın veya göğüs itişleri uygulanan kişilerin, kendilerini iyi hissetseler bile bir sağlık kuruluşunda değerlendirilmesi önerilir. Özellikle aşağıdaki durumlarda tıbbi yardım geciktirilmemelidir:

• Göğüs, karın veya sırtta ağrı varsa,
• Nefes darlığı, sürekli öksürük veya hırıltılı solunum devam ediyorsa,
• Yutma güçlüğü ya da boğazda cisim kalmış hissi varsa,
• Kanlı balgam görülüyorsa,
• Kişi hamileyse, çocuksa veya ileri yaştaysa,
• Uygulama sırasında güçlü basınç veya darbe meydana geldiyse.

Boğulmayı Önlemek İçin Alınabilecek Önlemler

Heimlich manevrasını bilmek kadar boğulma riskini azaltmak da önemlidir. Günlük yaşamda alınabilecek basit önlemler, özellikle çocuklarda yabancı cisim aspirasyonunu önemli ölçüde azaltabilir.

• Yemek yerken konuşmayın, gülmeyin ve koşmayın.
• Lokmaları küçük alın ve yiyecekleri iyice çiğneyin.
• Çocukları yemek yerken mutlaka oturarak ve gözetim altında besleyin.
• Üzüm, sosis, sert şeker, kuruyemiş, çiğ havuç ve patlamış mısır gibi riskli yiyecekleri küçük çocuklara uygun biçimde hazırlayın.
• Küçük oyuncak parçalarını, pilleri, mıknatısları ve bozuk paraları çocukların ulaşamayacağı yerlerde saklayın.
• Oyuncakların yaş grubuna uygun olup olmadığını kontrol edin.
• Evde ve iş yerinde temel ilk yardım eğitimi alın.

Sık Yapılan Hatalar

• Kişi etkili biçimde öksürürken gereksiz yere Heimlich manevrası yapmak.
• Bebeğe karın itişi uygulamak.
• Ağız içine körlemesine parmak sokarak cismi aramak.
• Boğulan kişiye su içirmeye çalışmak.
• Kişiyi sırtından rastgele ve kontrolsüz biçimde vurmak.
• 112’yi aramayı geciktirmek.
• Yabancı cisim çıktıktan sonra tıbbi değerlendirmeyi gereksiz görmek.

Sonuç

Heimlich manevrası, ciddi hava yolu tıkanıklığında doğru zamanda ve doğru kişiye uygulandığında hayat kurtarıcı olabilir. Bununla birlikte her boğulma olayında aynı yöntem kullanılmaz. Yetişkinlerde ve bir yaşından büyük çocuklarda sırt vuruşları ile karın itişleri; hamilelerde ve karın bölgesine erişimin zor olduğu kişilerde göğüs itişleri; bir yaşından küçük bebeklerde ise sırt vuruşları ve göğüs itişleri uygulanır.

En güvenli yaklaşım, 112’yi hemen aramak, kişinin durumunu değerlendirmek ve mümkünse uygulamalı ilk yardım eğitimi almış olmaktır. Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; gerçek bir acil durumda sağlık ekiplerinin telefondaki talimatlarına uyulmalıdır.